Skip to main content
            

          PGS.TS.NGƯT Đinh Thị Vân Chi

HỎI ĐÁP HỌC VIÊN

Ảnh của nghiadhvh
nghiadhvh
Các cô thiết kế PPT đẹp quá, clips công phu quá. Cho em download được không ạ?

Làng trống Đọi Tam

Hiếm có một làng nghề truyền thống nào ở Việt Nam lại có lịch sử ra đời sớm như làng trống Đọi Tam, xã Đọi Sơn, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam- hơn 1000 năm. Cho đến hôm nay, tại nơi này, những chiếc trống da đủ kích cỡ, đủ thể loại vẫn được sản xuất hàng ngày, với tiếng trống vừa vang vừa giòn lại vừa rền, không trống nào khác sánh được.
Chúng tôi đến Đọi Tam một buổi sáng tháng 10. Ngay bên đường đã thấy sự hiện diện của làng nghề phô bày trước mắt, chỉ cần tấp xe vào lề đường là có thể thoả sức khám phá.

1


Những chiếc tang trống đủ kích cỡ xếp đầy trong nhà, bày cả ngoài hiên, làm các thợ ảnh xoắn xuýt vòng quanh mà chụp.

2


Chiếc trống đại này đường kính 90cm…

3


…cao bao nhiêu chẳng rõ, chắc phải 1m hoặc hơn.

À, đố mọi người làm cách nào mà mẫu này lại lọt thỏm được vào trong lòng trống thế kia? Không lẽ trổ tài… nhảy vượt rào? Không có tài đó đâu, hì hì… Chui đấy.

Nhưng đây chỉ là cửa hàng trưng bày sản phẩm nên chúng tôi kéo nhau vào làng, tìm xưởng chế tác.

4


Có một xưởng trống với không khí làm việc đang sôi nổi. Cậu thợ này đang bào viền mặt tang trống bằng chiếc bào điện. Không còn chiếc bào tay cổ lỗ sỹ ngày xưa nữa rồi.

5


Một lát thì tới công đoạn chau chuốt thân trống. Bụi gỗ bay lên mù mịt, mà cậu bé chẳng hề mang kính hay khẩu trang gì hết.

Chợt nhớ chuyện các thợ mỏ sau bao nhiêu năm làm việc trong hầm lò, phải vào viện súc rửa phổi để rửa sạch bụi than lưu cữu trong đó đã thành… hóa thạch, dễ gây viêm- thậm chí ung thư phổi. Thấy ái ngại cho cậu bé quá! Giờ thì chưa vấn đề gì đâu. Đúng là "Khi người ta trẻ!" Hic.

6


Các em bé thích được người lớn "ú...oà' thế này. Thôi, coi như có một em bé đang chơi "ú oà" với... bà.

7


Lúc đầu tôi tưởng đây là xưởng làm trống, hoá ra cơ sở này còn xử lý luôn cả anh em họ xa nhà trống là chiêng và lệnh (cồng). Cây gia phả của họ nhà chiêng trống có chung một gốc là "những thứ phát ra âm thanh khi bị nện" nhưng chúng lại thuộc hai chi mang họ khác nhau như là anh em con cô- con cậu vậy, người thì họ "Da", kẻ thì họ "Đồng".

Nhưng điều ấy chẳng quan trọng. Phải vào xem cái đã.

8


Một chiếc trống nhỏ đang được căng mặt. Bác thợ đang ấn chiếc kích để kích chiếc trống lên cao cho da thật căng.

Hoá ra, chẳng riêng gì mấy thẩm mỹ viện có dịch vụ "căng da mặt". Ở đây, việc đó là chuyện thường ngày ở... xưởng.

9


Kích lên rồi, bác thợ nhảy phắt lên mặt trống. Và điệu nhảy trên trống bắt đầu.

10


Pịch, pịch, pịch...
Pịch, pịch, pịch...
Cứ 3 nhịp một- chắc là bác đang tưởng tưởng trong đầu một giai điệu êm đẹp lắm với nhịp nhạc 3/4. 2 chân bác thợ điệu nghệ và thoăn thoắt nhảy từ chỗ nọ ra chỗ kia khắp mặt trống. Không phải là dẫm bèn bẹt đâu nhé, bác khéo léo xoay trở hai bàn chân để chạm xuống mặt trống khi thì bằng lòng bàn chân, lúc thì mũi chân, lúc lại là gót. Rất linh hoạt, nhanh nhẹn mà vẫn uyển chuyển. Và luôn là nhịp nhạc 3/4. Rất nghề!

Bỗng dưng tôi nhớ bài hát "điệu nhảy trên trống" của Nga, cũng nhịp 3/4 nhé! (Hay là bác thợ vừa nhảy vừa thầm hát bài này trong đầu nhỉ?)

11


Sau một điệu nhảy của bác thợ, lớp da dão ra, mặt trống chùng võng xuống. Phải căng nó lên thôi.

12


Thêm một điệu nhảy nữa cho yên tâm là con trâu này dẫu có già cỗi đến mấy thì da nó cũng không thể chùng nhão hơn được nữa, không thể làm đục tiếng trống của ta.

13


Xong điệu nhảy thứ hai, bác thợ xuống... cạo râu (hì hì, tấm da thuộc vẫn còn lông, giờ bác mới cạo nó đi bằng con dao cũ kỹ nhưng sắc lẹm)

14


Cạo cả phần da ngoài tang trống nữa.

15


Đoạn, với mẩu dây làm cữ, 2 cánh tay làm 2 chân compa, bác thợ xoay một vòng tròn bằng mực tầu viền quanh mặt trống.

16




Thêm 2 đường vĩ tuyến ở tang trống.

17


Căng da mặt rồi, làm sạch lông rồi, tô vẽ rồi. Công đoạn làm đẹp vậy là đã hoàn thành. Chuyển sang công đoạn bảo vệ sự bền vững của thành quả lao động: Một chiếc đục nhỏ được sử dụng để đóng các lỗ xuyên qua lớp da. Hai hàng lỗ so le.

18


Thường thì người ta dùng đinh để đóng, ghim hai vật lại với nhau. Nhưng công nghệ trống lại không dùng đinh mà dùng những que tre vót nhọn.

Đóng que tre ngập vào các lỗ...

19


...phạt đứt phần còn thừa. Xong.

Sở dĩ dùng que tre thay đinh là vì tre không bị han gỉ. Hơn nữa, tre co dãn cùng với gỗ, không sợ mặt trống bị co kéo khi ông trời nóng lạnh hoặc mưa nắng thất thường. Với lại, vào cái thời văn minh tre nứa xa xưa, các cụ ta lấy đâu ra đinh mà đóng. Tất tật đồ gỗ, từ bàn, ghế, giường, tủ, đến cả cái nhà to lớn kềnh càng cũng dùng công nghệ ghép mộng chứ đâu có chiếc đinh nào.

20


Vậy là xong một chiếc trống- à quên, một mặt trống. Lặp lại hai lần cái chu trình đó là có một chiếc trống hoàn chỉnh. Và đây là những chiếc trống mới đang được chuẩn bị.

21


Tấm da cắt tròn được đục lỗ. Những đoạn tre được khâu vào xung quanh làm điểm bám giữ, để chuẩn bị căng lên trên kích làm mặt trống. Và quy trình sẽ lặp lại như lúc chúng tôi mới đến...

22


Còn công đoạn ghép tang trống thì đây.

Vậy là đã được biết quy trình ra đời của một chiếc trống. Có nhiều mồ hôi, nhiều công sức, nhiều bụi bặm, nhưng cũng có cả nhạc điệu và những vũ điệu nữa, đằng sau sự ra đời của một chiếc trống.


Vân Chi

Nguồn: http://my.opera.com/vanchi/blog/trong-doi-tam